Một pha đỡ bóng có thể bật từ cẳng tay lên vai rồi tiếp tục sang phần đầu mà không tự động thành lỗi chạm hai lần. FIVB cho phép bóng tiếp xúc liên tiếp các phần cơ thể trong lần chạm đầu của đội nếu tất cả diễn ra trong một hành động; đây không phải giấy phép giữ bóng hoặc chủ động đánh thành hai nhịp tách biệt.
Điểm chínhTrong lần chạm đầu của đội, bóng có thể tiếp xúc liên tiếp nhiều phần cơ thể của cùng cầu thủ nếu đó là một hành động. [1] · Ngoại lệ này không biến động tác bắt, giữ hoặc ném bóng thành hợp lệ; bóng vẫn phải bật ra sau tiếp xúc. [1] · Nếu hai đồng đội cùng chạm bóng đồng thời, luật tính số lần chạm theo từng người chạm; đó là quy tắc khác với nhiều tiếp xúc của một cầu thủ trong một hành động. [1] · Sau lần chạm đầu, đội vẫn còn tối đa hai lần chạm nữa trước khi trả bóng qua lưới, không tính cú chắn. [1]
Quy định “three hits” thường khiến người xem nghĩ mỗi cú chạm của một cầu thủ luôn phải là đúng một điểm tiếp xúc. Luật có ngoại lệ cho tình huống phòng thủ đầu tiên của đội, khi phản xạ nhanh có thể khiến bóng chạm liền nhau vào nhiều phần cơ thể trong một động tác. Điều quyết định là đây có còn là một hành động chơi bóng hay không, chứ không chỉ đếm số điểm tiếp xúc nhìn thấy.
Bài viết giải thích Rules 9.2.3.2 của Official Volleyball Rules 2025–2028. Phán quyết về một pha bóng cụ thể phụ thuộc nhịp tiếp xúc và quan sát trọng tài; slow motion có thể khiến một hành động liên tục trông giống nhiều nhịp rời.
Ngoại lệ áp dụng cho lần chạm đầu của đội
Rule 9.2.3.2 cho phép trong lần chạm đầu của đội, bóng tiếp xúc liên tiếp nhiều phần cơ thể của một cầu thủ nếu các tiếp xúc xảy ra trong một hành động. Ví dụ thường gặp là một cầu thủ đỡ cú đập mạnh bằng cẳng tay, bóng bật lên chạm ngực hoặc đầu trước khi rời khỏi người. Luật không yêu cầu bóng chỉ được chạm vào hai cẳng tay như kỹ thuật chuyền cơ bản. [1]
“Lần chạm đầu của đội” nói đến cú tiếp xúc đầu tiên trong chuỗi ba lần chạm để đưa bóng trở lại. Nó có thể là đỡ giao bóng, phòng thủ cú tấn công hoặc tình huống cứu bóng khác. Khái niệm này không giới hạn riêng cho libero hoặc cầu thủ chuyên phòng thủ. Bất kỳ thành viên nào chơi bóng hợp lệ đều có thể hưởng ngoại lệ nếu pha tiếp xúc đáp ứng điều kiện một hành động.
Điều kiện “one single action” ngăn việc gộp hai động tác đã tách biệt thành một lần chạm. Nếu cầu thủ đẩy bóng, dừng lại, rồi chủ động đánh lần nữa, đó có thể là hai lần chạm liên tiếp của cùng người, trái với Rule 9.1.1, trừ ngoại lệ được nêu riêng. Nhịp chuyển động và khoảng dừng giữa các lần tiếp xúc quan trọng hơn việc video cho thấy bóng chạm cùng một người.
Ngoại lệ cũng không xóa giới hạn tổng số lần chạm của đội. Cú đỡ đầu tiên vẫn là một lần chạm của đội dù bóng tiếp xúc hai hoặc ba phần cơ thể trong một hành động. Sau đó đội có thể sử dụng thêm tối đa hai lần chạm để tổ chức và trả bóng. Việc tính số lần của đội khác với việc đếm từng điểm tiếp xúc của cơ thể.
Vì sao không phải mọi bóng bật nhiều điểm đều hợp lệ?
Luật 9.2.2 cấm bắt hoặc ném bóng: bóng phải bật ra và không được giữ lại hay ném đi. Ngoại lệ nhiều tiếp xúc trong lần đầu không hợp thức hóa một động tác giữ bóng kéo dài, nâng bóng bằng cách ôm hoặc chủ động điều khiển bóng qua hai nhịp. Trọng tài đánh giá chất lượng và trình tự tiếp xúc chứ không chỉ vị trí bóng dừng trên cơ thể. [1]
Pha đỡ bằng cẳng tay có thể làm bóng bật khỏi hai cánh tay gần như đồng thời; đó không nhất thiết là “double contact” bị cấm, bởi quy tắc về một hành động và loại tiếp xúc cần được xét. Bóng nảy lệch từ cánh tay sang vai trong một phản xạ liên tục cũng có thể thuộc ngoại lệ. Ngược lại, nếu cầu thủ đỡ hụt, chủ động xoay người rồi đánh bóng lần nữa, nhịp thứ hai có thể tạo lỗi.
Điều 9.2.3 còn có những trường hợp được phép tiếp xúc liên tiếp khác, bao gồm hành động chắn và một số tình huống sau lần chắn. Bài này tập trung vào lần chạm đầu của đội, không gộp các ngoại lệ ấy vào cùng một quy tắc. Khi xem pha bóng, hãy xác định trước tiếp xúc xảy ra trong lần phòng thủ đầu, trong cú chắn hay ở lần chạm thứ hai hoặc thứ ba.
Góc quay chậm có ích để quan sát bóng đổi hướng, nhưng hình ảnh từng khung có thể làm mất cảm giác về một động tác liền mạch. Các trọng tài xử lý theo định nghĩa luật và quan sát live; người xem nên tránh kết luận “hai điểm chạm nghĩa là hai lần chạm” mà không xem pha đỡ có liên tục hay không.
Phân biệt chạm liên tiếp với hai đồng đội chạm bóng
Khi hai đồng đội chạm bóng cùng lúc, Rule 9.1.2.1 tính hai lần chạm nếu cả hai thực sự tiếp xúc. Nếu họ cùng vươn nhưng chỉ một người chạm bóng, đội chỉ bị tính một lần. Đó là trường hợp nhiều người tham gia, còn ngoại lệ first team hit có thể liên quan một cầu thủ và nhiều phần cơ thể trong một hành động; hai khái niệm không nên đánh đồng. [1]
Va chạm giữa hai cầu thủ không tự nó là lỗi theo điều khoản simultaneous contacts. Pha bóng vẫn tiếp tục nếu đội còn quyền chạm và không phạm lỗi khác. Người xem cần phân biệt cầu thủ va vào nhau với việc cả hai chạm bóng, bởi luật đếm lượt chạm dựa trên tiếp xúc bóng, không dựa trên việc thân người có va chạm.
Một ví dụ: chuyền một chạm bóng rồi nảy vào đồng đội đứng cạnh. Nếu đồng đội cũng chạm bóng, cả hai tiếp xúc có thể được tính riêng theo quy tắc đồng thời; nếu bóng chỉ chạm người đầu rồi bật sang người thứ hai mà không có tiếp xúc từ người sau, tình huống được phân tích khác. Từng pha có thể khó thấy vì bóng di chuyển rất nhanh, nên góc camera quyết định điều gì có thể xác nhận.
Khi xem tỷ số và trận đấu qua tỷ số các trận đấu trực tiếp trên KLIVE, người hâm mộ có thể theo dõi diễn biến rồi đối chiếu cụm từ chính xác: “một hành động ở lần chạm đầu”, “hai người cùng chạm”, hoặc “hai lần liên tiếp của cùng cầu thủ”. Bộ luật FIVB giúp tránh cách gọi chung chung “chạm đôi” cho các tình huống vốn có điều kiện khác nhau.
Nguồn tham khảo
Câu hỏi thường gặp
Lần chạm đầu có được bật từ tay lên đầu cùng một cầu thủ không?
Có thể, nếu bóng tiếp xúc liên tiếp nhiều phần cơ thể trong cùng một hành động và vẫn bật ra, không bị bắt hay ném.
Pha chạm đầu có thể làm đội mất hai lượt chạm không?
Nếu nhiều tiếp xúc của cùng cầu thủ xảy ra trong một hành động thuộc ngoại lệ Rule 9.2.3.2, đội tính đó là lần chạm đầu của mình.
Ngoại lệ có áp dụng cho lần chạm thứ hai không?
Không theo điều khoản này. Nó áp dụng riêng cho lần chạm đầu của đội; các ngoại lệ khác có quy tắc riêng.